Meginhlutverk LV er að hámarka ávöxtun eignasafna sjóðsins að teknu tilliti til áhættu og ná þannig eins miklum réttindum sjóðfélaga og unnt er. Lífeyrissjóðir eru í eðli sínu langtímafjárfestar, með langtíma skuldbindingar og þurfa að horfa á þætti sem eru líklegir til þess að hafa áhrif á ávöxtun þeirra til lengri tíma.

Lífeyrissjóðum ber m.a. að byggja greiningar sínar á upplýsingum um öryggi, gæði, lausafjárstöðu og hafa arðsemi safnsins í heild í huga, tryggja fjölbreytni og koma í veg fyrir samþjöppun og uppsöfnun áhættu. Þá kveða lífeyrislögin einnig á um að lífeyrissjóðir skuli setja sér siðferðisleg viðmið. Það fellur þannig undir umboðsskyldu lífeyrissjóðsins að sýna ábyrgð þegar kemur að fjárfestingum.

Þá hefur Seðlabanki Íslands einnig kallað eftir því og talið tímabært að setja skýrari ákvæði í lög um lífeyrissjóði sem gera kröfur um að þeir taki tillit til sjálfbærniþátta og áhættu sem þeim tengist við töku fjárfestingarákvarðana í samræmi við löggjöf annarra á fjármálamarkaði.

Undanfarið ár hefur LV unnið markvisst að því að framkvæma stefnu sjóðsins um ábyrgar  fjárfestingar og innleitt aðferðafræðina í verklag og ákvörðunartöku í fjárfestingarferli sjóðsins.

Með því að beita aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga í eignastýringu er verið að greina fleiri þætti sem kunna að hafa áhrif á fjárhagslega afkomu fjárfestingarkosts en hefðbundnar fjármálagreiningar gera ráð fyrir. Það þýðir að greiningar eru ítarlegri, mengi áhættuþátta sem horft er til er stærra og meira af upplýsingum er safnað. Þannig má greina bæði tækifæri og áhættu sem getur farið eftir því í hvaða atvinnugrein viðkomandi útgefandi starfar og hvaða markaðssvæði eða landssvæði um er að ræða. Sjálfbærniáhætta nær meðal annars yfir umhverfisþætti, félagslega þætti og stjórnarhætti en einnig mannréttindi og viðskiptasiðferði. Verðmætasköpun þarf að vera sjálfbær svo fjárfesting sé lífvænleg til lengri tíma.

Hugtakið sjálfbær fjárfesting hefur nú verið lögfest með lögum nr. 25/2023 um upplýsingagjöf um sjálfbærni á sviði fjármálaþjónustu og flokkunarkerfi fyrir sjálfbærar fjárfestingar. Þessi löggjöf nær yfir lífeyrissjóði. Skilgreiningu á hugtakinu sjálfbær fjárfesting má finna í innleiddri reglugerð Evrópuþingsins nr. 2019/2088 um upplýsingagjöf tengda sjálfbærni á sviði fjármálaþjónustu (svokölluð SFDR-reglugerð) en hana er að finna í 17. tölul. 2. gr. reglugerðarinnar.

PRI – reglur um ábyrgar fjárfestingar

Lífeyrissjóðurinn gerðist aðili að samtökunum Principles of Responsible Investing (PRI) árið 2006. Með aðildinni skuldbindur sjóðurinn sig til að innleiða og samþætta sex meginmarkmið samtakanna við fjárfestingar sínar.

Af hverju ábyrgar fjárfestingar? Félög eru einungis sjálfbær til framtíðar taki þau til greina alla áhættuþætti sem þau standa frammi fyrir í rekstri sínum. Þau þurfa að hafa til staðar mildunaraðgerðir og vera tilbúin að takast á við umbreytingar til að vera sjálfbær.

Um hvað snúast ábyrgar fjárfestingar samkvæmt PRI? Að áhættuleiðrétta fjárfestingarákvarðanir með hliðsjón af öllum fjárhagslegum áhættuþáttum og hámarka
þannig fjárhagslegan ávinning um leið.

Hvernig innleiðir LV ábyrgar fjárfestingar í samræmi við PRI? Árið 2021 gaf LV út stefnu um ábyrgar fjárfestingar en markmið stefnunnar, sem byggist á markmiðum og reglum PRI, er að auka áherslu á sjálfbærar fjárfestingar og samþætta aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga við eignastýringu og auka gagnsæi í fjárfestingum. Þá samþykkti stjórn fyrstu sjálfbærnistefnu sjóðsins í janúar 2025.

LV telur að þessar áherslur séu í takt við umboðsskyldu sjóðsins sem byggist m.a. á gildandi lögum og mikilvægi á greiningu viðeigandi áhættuþátta og tækifæra. Í þessu sambandi er m.a. vísað til 1. mgr. 36. gr. laga um lífeyrissjóði, ákvæði gerða ESB SFDR og EU Taxonomy sem gilda um starfsemi lífeyrissjóðsins sem og ákvæði laga um ársreikninga sem mæla fyrir um að sjóðurinn greini og birti sjálfbærniupplýsingar sem varða starfsemi hans.

Verkefni árið 2025 í ábyrgum fjárfestingum

Á árinu var unnið að fjölmörgum verkefnum tengdum ábyrgum fjárfestingum. Í júní 2025 birti sjóðurinn fyrstu yfirlýsingu sína um helstu neikvæðu áhrif fjárfestingarákvarðana á sjálfbærniþætti (e. Principal Adverse Impacts – PAI) í samræmi við SFDR-reglugerð Evrópusambandsins. Í skýrslunni er miðað við árið 2024.

Helstu niðurstöður voru eftirfarandi:

• Loftslagsmál: Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda (umfang 1, 2 og 3) sem LV fjármagnaði nam 151.073 tonnum af kolefnisígildum (tCO2e).
• Kolefnisspor: Kolefnisspor umfangs 1 og 2 var 16,29 tCO2e á hverja milljón evra fjárfestingu.
• Jarðefnaeldsneyti: 13,21% af greindu eignasafni (tvö félög) tengjast starfsemi í jarðefnaeldsneytisgeiranum.
• Stjórnarhættir og fjölbreytni: Meðaltalshlutfall kvenna í stjórnum þeirra félaga sem greiningin náði til var 42,45%.
• Siðferði í viðskiptum: Ekkert félag í greiningunni gerðist brotlegt við meginreglur Sameinuðu þjóðanna (UNGC) á tímabilinu.

Starfsmaður eignastýringar sat áfram í stjórn IcelandSIF og sjóðurinn var virkur m.a. með þátttöku í pallborðum og umræðum almennt um sjálfbærnimál. Samstarfi við Sustainalytics var haldið áfram, m.a. með virku samtali og uppbyggingu á sjálfbærnigagnagrunni. Þá var áframhald á samstarfi við Creditinfo varðandi sjálfbærnigögn úr Veru, sjálfbærnilausn félagsins fyrir innlend félög. Áfram var haldið á þeirri vegferð að efla samstarf við PRI. Það felst m.a. í aukinni áherslu á greiningarvinnu og aðlögun að viðmiðum PRI. Sjóðurinn bindur væntingar við enn hækkandi einkunnagjöf þegar kemur að skýrslugjöf vegna 2025.

Starfsfólk sjóðsins sótti ýmsa fræðslufundi og ráðstefnur hér heima, m.a. á vegum Festu, IcelandSIF og Sustainalytics auk ýmissa fræðslufunda og ráðstefna á vegum stýrenda sem búa yfir stórum sjálfbærniteymum og sérfræðingum í þeim efnum. Auk þess fóru starfsmenn á vegum sjóðsins til Noregs á ráðstefnu NordicSIF um sjálfbærar fjárfestingar þar sem áhersla var lögð á vísindin á bak við sjálfbærni, upplýsingagjöf og túlkun gagna, umbreytingaáhættu vegna loftslagsbreytinga og umbreytingar á orkumarkaði. Samhliða því voru tveir eignastýrendur á sviði sjálfbærni heimsóttir.

Á árinu var jafnframt unnið viðamikið verkefni þar sem kannaðir voru kostir og gallar þess að setja sjóðnum markmið þegar kemur að losun gróðurhúsaloftegunda annars vegar og hins vegar markmið um tengingu við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna. Niðurstaðan var að setja sjóðnum ekki markmið þessu tengdu að svo komnu máli.

Virkt eignarhald

Undanfarin ár hefur lífeyrissjóðurinn lagt áherslu á að fylgjast með og byggja upp þekkingu og færni við beitingu virks eignarhalds í tengslum við umsýslu eignasafna sjóðsins. Virkt eignarhald byggist m.a. á því að eiga virk samskipti við útgefendur um stefnur og áherslur sjóðsins eins og þær birtast í hluthafastefnu LV. LV leggur m.a. áherslu á góða stjórnarhætti, að félög fylgi góðum viðskiptaháttum og setji sér stefnur sem tengjast sjálfbærni. Hluthafastefnu LV eru gerð góð skil á heimasíðu sjóðsins. 

Fyrir aðalfundi félaga á sér stað ítarleg greining þvert á svið lífeyrissjóðsins þar sem farið er yfir tillögur og fundarefni sem lagt er fyrir á aðalfundi. LV nýtir almennt atkvæðisrétt sinn á aðalfundum íslenskra félaga og gerir grein fyrir atkvæðagreiðslu sinni á heimasíðu sjóðsins.

 Á árinu 2025 var stigið stórt skref með umsýslu erlendra hlutabréfasafna sjóðsins þegar þau voru færð úr verðbréfasjóðum yfir í sérgreind söfn. Það gefur sjóðnum tækifæri til að greiða atkvæði í samræmi við hluthafastefnu sjóðsins á erlendum eignum í mun meiri mæli en áður var hægt. Ráðgert er að stíga fyrstu skrefin í þessa veru á árinu 2026.

Loftslagstengd upplýsingagjöf

Loftslagsáhætta, mæling hennar og greining er mikilvægur og vaxandi áhættuþáttur í eignasöfnum lífeyrissjóðsins og í sambærilegum eignasöfnum almennt. Þar er mat á fjármagnaðri losun eignasafna lykilatriði.

Loftslagsáhætta skiptist í umbreytingaáhættu og raunlæga áhættu. Báðir áhættuþættirnir geta haft mikil fjárhagsleg áhrif á félög. Félög sem vinna eftir áætlun um orkuskipti, þ.e. færa sig frá notkun jarðefnaeldsneytis yfir í endurnýjanlega orkugjafa, eru líkleg til að milda loftslagsáhættuna sem þau standa frammi fyrir. Með því geta þau m.a. aukið viðnámsþrótt sinn og styrkt samkeppnisstöðu sína til lengri tíma litið og komið í veg fyrir að þau endi með strandaðar eignir (e. stranded assets). Slík fyrirtæki í eignasöfnum LV eru til þess fallin að hafa jákvæð áhrif á áhættuleiðrétta ávöxtun sjóðsins.

Þegar frammistaða félaga í loftslagsmálum er metin er nauðsynlegt að meta sérstöðu viðkomandi atvinnugreinar. Skilvirk orkuskipti byggjast á því að áhersla sé lögð á umbreytingafjárfestingar í atvinnugreinum sem losa mikið magn gróðurhúsalofttegunda, til að mynda orkuframleiðslu, námuvinnslu, samgöngur og húsbyggingar.

Fjárfesting í umbreytingafyrirtækjum er því skilvirk leið til að draga úr neikvæðri þróun í loftslagsmálum. Hér skiptir máli að mæla kolefnisfótspor fyrirtækjanna og fylgjast með fjármagnaðri losun eignasafnsins. Í þessu ferli skapast líka tækifæri til að greina eftirsóknarverða fjárfestingarkosti.

Áfangar í sjálfbærnivegferð