Þó skilmálar sjóðfélagalána LV hafi tekið nokkrum orðalagsbreytingum í tímans rás, er þess þó almennt getið í þeim að vextir taki mið af vöxtum ákvörðuðum af Seðlabanka Íslands, ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa, áhættumati sjóðsins á hverjum tíma, og kostnaði af umsýslu lánanna.
Rétt er að gera ítarlegri grein fyrir forsendum að baki ákvörðun vaxta sjóðfélagalána skv. skilmálum þeirra.
Ákvörðun vaxta sjóðfélagalána byggir á fræðilegum grunni
Vaxtaákvarðanir byggja einkum á svonefndri vaxtabrú, aðferðafræði sem felst í því að reikna vaxtaálag ofan á áhættulausa vexti. Áhættulausir vextir eru metnir út frá vöxtum ákvörðuðum af Seðlabanka Íslands og ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa en vaxtaálag er miðað við hvern og einn áhættuþátt sjóðfélagalána.
Verðlagning sjóðfélagalána er reiknuð samkvæmt aðferðafræði þar sem tekið er tillit til eftirfarandi þátta:
- Áhættulausir vextir á markaði. Hér er horft til vaxta sem ákvarðaðir eru af Seðlabanka Íslands ásamt ávöxtunarkröfu ríkisskuldabréfa á verðbréfamörkuðum. Saman mynda þessir vextir svokallað áhættulaust vaxtaróf fyrir mismunandi tímalengdir. Með þeim hætti má meta áhættulausa vexti til mismunandi líftíma byggt á vaxtakjörum Seðlabankans og á skuldabréfamarkaði á hverjum tíma. Þeir vextir sem samsvara líftíma hvers lánsforms fyrir sig eru svo nýttir sem áhættulausir vextir fyrir viðkomandi sjóðfélagalán.
Sem dæmi má nefna að sjóðfélagalán með fasta vexti í þrjú ár miðast við áhættulausa vexti með svipaðan líftíma, auk vaxtaálags. Jafnframt miðast lán með breytilega vexti, án fasts vaxtatímabils, við stystu áhættulausa vexti, auk vaxtaálags.
- Vaxtaálag sértryggðra skuldabréfa. Hér er stuðst við álag sértryggðra skuldabréfa á ríkisskuldabréf með sama líftíma og fastvaxtatímabil viðkomandi sjóðfélagalána. Sértryggð skuldabréf viðskiptabankanna eru tryggð með veði í dreifðum íbúðalánasöfnum þeirra og eru því að nokkru leyti með sambærilega eiginleika og sjóðfélagalán. Ávöxtunarkrafa sem fjárfestar gera til slíkra bréfa myndar því grunn fyrir verðlagningu sjóðfélagalána.
Fyrir lán á breytilegum vöxtum er miðað við stysta sértryggða álag sem lesa má út úr markaðinum eða stuðst við besta mat þar sem það á við.
- Skuldaraálag. Við ákvörðun vaxta sjóðfélagalána gerir sjóðurinn áhættumat þar sem er lagt mat á skuldaraálag sem endurspeglar þá auknu áhættu sem sjóðurinn tekur við lán til einstaklings umfram það að eiga sértryggð skuldabréf.
- Seljanleikaálag. Hér er horft til þess hvort skuldabréf sé seljanlegt eins og á við um ríkisskuldabréf, eða hvort líklegt sé að gefa þurfi afslátt af verðinu við sölu eins og í tilviki illseljanlegra skuldabréfa. Sjóðfélagalán flokkast sem illseljanleg skuldabréf og endurspeglast það í vaxtaálagi.
- Umsýsluálag. Hér er horft til þess kostnaðar sem hlýst af umsýslu sjóðfélagalána. Bæði kemur þar til rekstur lánadeildar auk aðkomu sérfræðinga sjóðsins hvort sem er frá eignastýringu, áhættustýringu, lögfræðisviði eða annarra sviða sjóðsins sem koma að rekstri sjóðfélagalána.
- Uppgreiðsluálag. Hér er horft til þess að verðleggja þann valrétt lántaka að geta greitt upp lán án uppgreiðslugjalds. Betra er fyrir lánveitanda að tryggja sér vexti til lengri tíma fremur en að fá sjóðfélagalánið uppgreitt fyrr en skv. skilmálum þess og þurfa þá að endurfjárfesta í staðinn, mögulega á lakari kjörum. Rétturinn til uppgreiðslu er því verðlagður og endurspeglast í uppgreiðsluálagi.
Saman mynda ofantaldir sex þættir mat á vaxtakjörum sem eiga við sjóðfélagalán. Þeir þættir geta breyst eftir eðli verðbréfamarkaða hverju sinni. Hækki Seðlabanki Íslands vexti má almennt búast við því að ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa hækki og að hækki vaxtakjör sjóðfélagalána. Það sama á við þegar Seðlabanki Íslands lækkar vexti, þá lækka að öllu jöfnu vaxtakjör á verðbréfamörkuðum og endurspeglast það í vaxtakjörum sjóðfélagalána.
Vextir sjóðfélagalána taka þó ekki tafarlaust breytingum í takti við breytingar á markaði, þar sem sjóðurinn þarf nokkurt svigrúm til þess að meta sveifur á markaði og bregðast við þeim með viðeigandi hætti.