Varaþingmaður á rangri leið

14. ágú. 2012

Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Óli Kárason, birtir þann 8. ágúst grein í Morgunblaðinu sem ég fæ ekki betur séð en að boði algjörlega nýja stefnu Sjálfstæðisflokksins, gagnstæða því sem flokkurinn hefur hingað til viljað standa fyrir. Nú á að hefta viðskiptafrelsi og auka ráðstjórn.
Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Óli Kárason, birtir þann 8. ágúst grein í Morgunblaðinu sem ég fæ ekki betur séð en að boði algjörlega nýja stefnu Sjálfstæðisflokksins, gagnstæða því sem flokkurinn hefur hingað til viljað standa fyrir. Nú á að hefta viðskiptafrelsi og auka ráðstjórn.

Hann velur sér lífeyrissjóði landsmanna að skotmarki til að styðja þessa stefnubreytingu. Fyrst kvartar hann þó undan því að ríkisstjórnin hefti sjóðina með gjaldeyrishöftum þannig að þeir neyðist til að fjárfesta í skuldabréfum ríkisins fremur en erlendum verðbréfum. Útaf fyrir sig er sú gagnrýni réttmæt en svo fer áttavitinn eitthvað að ruglast hjá varaþingmanninum.

Hann segir: „Lífeyrissjóðirnir eru farnir að taka afgerandi þátt í fyrirtækjarekstri í meira mæli en áður hefur þekkst.“ Síðan finnur hann þessu margt til foráttu, ekki síst að lífeyrissjóðirnir skuli eiga meirihlutann í Framtakssjóði Íslands sem síðan á hlut í nokkrum fyrirtækjum.

Allur sá málflutningur ber þess merki að höfundurinn hafi ekki kynnt sé málin. Hann er greinilega ókunnur aðkomu lífeyrissjóða bæði að fyrirtækjum og að Framtakssjóði Íslands. Um þetta hef ég m.a. eftirfarandi athugasemdir:

  • Lífeyrissjóðirnir taka þann þátt í rekstri fyrirtækja að eiga hlutafé í nokkrum þeirra. Langoftast er um að ræða lága eignaprósentu, sem ekki fylgir stjórnarseta eða réttur til hennar. Í undantekningartilvikum er eignin það stór að kalli á setu í stjórn. Önnur er þátttakan ekki.
  • Í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 var ákaft kallað eftir að lífeyrissjóðirnir legðu til fjármagn til uppbyggingar í atvinnulífinu. Er það skoðun varaþingmannsins nú að það eigi þeir ekki að gera?
  • Lífeyrissjóðirnir og Framtakssjóður Íslands kaupa hlutafé í fyrirtækjum. Þeir leggja þeim ekki til rekstrarfé. Þeir kaupa rekstrarhæf fyrirtæki, sem þýðir að þeir kaupa ekki fyrirtæki eða hlut í þeim ef fyrirtækin eru um of skuldsett.
  • Framtakssjóður Íslands er settur á stofn til skamms tíma. Um hann segir í grein á vef Lífeyrissjóðs verzlunarmanna: „Framtakssjóður Íslands er því myndaður við þessar erfiðu aðstæður af brýnni nauðsyn til að endurreisa íslenskt atvinnulíf, að blása á ný lífi í hlutabréfamarkað í landinu og tryggja heilbrigða stjórnunarhætti í atvinnulífinu.“ Að tilteknum tíma liðnum hefur Framtakssjóðurinn gegnt þessu hlutverki og selur hlutabréf sín – á markaði. Sannarlega er vandlifað á Íslandi ef fyrst er krafist fjárfestingar í atvinnulífinu, en hún síðan fordæmd þegar af henni verður!

Varaþingmaðurinn segir að hrun fjármálakerfisins hafi „... endurnýjað og aukið völd gamallar valdastéttar í íslensku viðskiptalífi. Valdastéttar sem sýslar ekki með eigin fjármuni heldur með sparifé (ævisparnað) almennra launamanna.“ Af samhenginu má ráða að þarna eigi hann við stjórnendur lífeyrissjóðanna, en ekki eru þeir nánar skilgreindir né útskýrt á hvaða hátt þeir geti talist vera valdastétt. Enn síður er ljóst af greininni hvernig það má vera að völd þeirra hafi endurnýjast. Í því hlýtur að felast að einhvern tíma áður hafi þeir verið valdastétt. Mér er bara ekki kunnugt um að slík valdastétt hafi verið í landinu, hef þó heyrt um þær nokkrar.

Hverjir sýsla með annarra fjármuni? Ætli það séu ekki aðallega þrír hópar. Jú, stjórnendur lífeyrissjóðanna sýsla með fjármuni sjóðfélaga, rétt er það, og um þá sýslan gilda ítarlegustu reglur sem um nokkra fjársýslan í landinu gilda og harðasta eftirlit sem hér tíðkast. Síðan eru það stjórnmálamenn sem taka skattfé af okkur og taka lán út á framtíðarskattlagningu landsmanna og ráðstafa því, hvernig? Jú, ef marka má fyrri málflutning helstu forystumanna og hugmyndafræðinga Sjálfstæðisflokksins hafa þeir farið illa með það fé landsmanna sem þeim hefur verið falið. Loks eru það bankamenn og í stöku tilvikum stjórnendur almenningshlutafélaga. Hvernig hafa þeir reynst? Voru það ekki einmitt þeir sem töpuðu ÖLLU og voru samt eftir það með þúsunda milljarða kröfur á baki íslenska þjóðarbúsins og heil Rannsóknarskýrsla Alþingis var skrifuð um? Tjón lífeyrissjóðanna af hruninu reyndist vera um 20%. Hverjir hafa staðið sig best og hverjir verst í að fara með annarra fé?

Óli sér ofsjónum yfir að lífeyrissjóðir geti átt allt að 15% hlut í einu fyrirtæki og boðar að Sjálfstæðisflokkurinn leggi fram frumvarp á Alþingi um að lækka þetta hlutfall í 5%. Ef 15% er of hátt hlutfall verður að fá svör við nokkrum spurningum.

 

  • Hverjum ryðja lífeyrissjóðirnir frá í sínum hlutabréfakaupum? Hafa þeir rutt einhverjum frá?
  • Hvernig á að fjármagna endurreisn atvinnulífsins á Íslandi ef lífeyrissjóðunum verður ekki heimilt að taka þátt í því verkefni nema að litlu marki?
  • Hvers vegna ættu lífeyrissjóðirnir fremur en aðrir að vera útilokaðir frá fjárfestingum í fyrirtækjum? Hvar er nú hið marglofaða frelsi til athafna?
  • Hvert á athafnamaðurinn að leita eftir fjármögnun fyrirtækis síns?

Staðreyndin er sú að lífeyrissjóðirnir í landinu eiga samstarf við innlenda og erlenda einstaklinga og félög varðandi fjármögnun margra hlutafélaga með hlutabréfaeign. Má þar nefna fyrirtæki eins og Össur, Marel, Haga, Eimskip, HS Orku og Sjóvá sem dæmi.

Staðreyndin er einnig sú að hvern dag knýja athafnamenn dyra hjá einhverjum lífeyrissjóðanna og óska eftir samstarfi sem felst í að sjóðirnir leggi til hlutafé. Á að vísa þeim á brott eftir að Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft forystu um að sveigja íslenskt viðskiptaumhverfi í átt til einhvers konar sovétskipulags í austurþýskum anda fyrir frumkvæði Óla Kárasonar?

Á ég að trúa því að varaþingmaðurinn tali fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins þegar hann boðar aukin höft á viðskiptafrelsi og auknar takmarkanir á athafnafrelsi frumkvöðla, athafnamanna og gróinna fyrirtækja með því að takmarka aðgang þeirra að fjármögnun? Njáll hefði látið segja sér slíkt þremur sinnum! Ég hefði haldið að nóg væri nú þegar að gert undir forystu núverandi ríkisstjórnar.

Viðhorf af þessu tagi eiga ekkert erindi inn á Alþingi. 

Þórhallur Jósepsson, starfsmaður Lífeyrissjóðs verzlunarmanna, m.a. á sviði almannatengsla og upplýsingamiðlunar, skrifaði þessa grein sem birtist í Morgunblaðinu þriðjudaginn 14. ágúst.