Gjaldmiðlavarnarsamningar
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur vegna smæðar íslenska fjármálamarkaðarins þótt eðlilegt að dreifa áhættunni og auka fjölbreytileikann í eignasafninu með því að fjárfesta hluta safnsins erlendis.
Gjaldmiðlavarnarsamningar er leið sem farin hefur verið til að lágmarka gjaldmiðlaáhættu. Með kaupum á slíkum samningum hefur sjóðurinn varið sig gegn sveiflum á krónunni á móti öðrum gjaldmiðlum. Vegna gildandi reglna um gjaldeyrisviðskipti getur lífeyrissjóðurinn ekki nýtt sér slíka samninga sem stendur.
Áhættuþættir við erlendar fjárfestingar
Þegar fjárfest er erlendis þarf að huga að tvenns konar áhættu, annars vegar markaðsáhættu og hins vegar gjaldmiðlaáhættu. Gjaldmiðlaáhættan snýst um verðgildi erlendrar fjárfestingar í íslenskum krónum. Sjóðurinn verður ávallt að horfa á fjárfestingar sínar í íslenskum krónum þar sem skuldbindingar sjóðsins gagnvart lífeyrisþegum eru í íslenskum krónum.
Borgar sig að fjárfesta erlendis?
Margir myndu eflaust spyrja sig hvort það borgaði sig þá að fjárfesta erlendis þar sem gjaldmiðlaáhætta er í raun viðbótaráhættuþáttur.
Erlendar fjárfestingar eru notaðar til að dreifa áhættu fjárfestinganna. Ástæðan er sú að ef eingöngu er fjárfest á íslenskum markaði eru áhrif smæðar markaðarins mikil, sem kemur þá í stað gjaldmiðlaáhættu.
Setjum ekki öll eggin í sömu körfuna
Íslenska hagkerfið er lítið að þannig að keðjuverkun getur verið mikil ef eitthvað ber út af. Þetta má glöggt sjá á afleiðingum bankakreppunnar á Ísland, sem hefur farið verr út úr kreppunni en mörg önnur lönd. Í núverandi efnahagsástandi hafa erlendar fjárfestingar sjóðsins mildað áhrifin.
Hvernig lágmörkum við gjaldmiðlaáhættu?
Sú leið sem farin hefur verið til að lágmarka gjaldmiðlaáhættu er gerð svokallaðra gjaldmiðlavarnarsamninga, sem eru ákveðin tegund framvirkra samninga.
Í þessum tilfellum eru kaupandi og seljandi búnir að gera samning um gjaldeyrisviðskipti fram í tímann sem fara eiga fram á fyrirfram ákveðnu gengi, óháð því markaðsgengi sem er á uppgjörsdegi samningsins.
Hvernig tengjast gjaldmiðlavarnarsamningar erlendri hlutabréfaeign?
Setjum þetta fram með almennu dæmi. Ef einhver á sparnað í erlendri mynt, t.d. í evrum ætti sá hinn sami í raun einnig að vera með skuldir í evrum ef hann vill verja sig fyrir áhrifum á sveiflum í gengi krónunnar. Segjum að viðkomandi eigi eina mkr. í sparnaði í evrum og skuldi bílalán fyrir sömu fjárhæð í evrum.
Ef gengið lækkar um 10% verður sparnaðurinn 900.000 kr. virði en jafnframt lækkar bílalánið hans í 900.000 kr. en verðgildi bílsins er óbreytt í íslenskum krónum. Þarna núllast gengisbreytingin út.
Gjaldmiðlavarnarsamningar koma í stað lána hjá lífeyrissjóðum til að jafna þessar sveiflur út á svipaðan hátt. Ákvörðun er svo tekin hverju sinni hvort tryggja eigi sig 100%, þ.e. hafa sömu upphæð á móti eignum eins og í dæminu hér að ofan.
Staðan á gjaldmiðlavarnarsamningum í dag
Við fall bankanna í október 2008 og í kjölfarið gengishruns íslensku krónunnar brustu forsendur þessara samninga sem leiddi til að bankarnir gátu ekki lengur sinnt viðskiptavakt með krónuna. Af þessum sökum er enn ekki ljóst hver áhrifin verða á sjóðinn.
Hér er að finna grein um gjaldmiðlavarnarsamninga íslenskra lífeyrissjóða. Greinin var tekin af vef Landsamtaka lífeyrissjóða þann 20. nóvember 2009.
Hrafn Magnússon. 2009. Um gjaldmiðlavarnarsamninga íslenskra lífeyrissjóða. Morgunblaðið, 18. janúar.